#

Visie ter bevordering van grensoverschrijdend openbaar vervoer

16 Okt 2018

#

In het regeerakkoord wordt voor het eerst sinds jaren gerefereerd naar verscheidene internationale openbaarvervoersverbindingen. Ook in de voorstellen van het Klimaatakkoord wordt ingezet op het investeren in internationaal treinverkeer. Dit zijn stappen in de goede richting voor de Nederlandse grensregio’s en steden voor de opmaat naar een duurzaam verbonden Europa. De werkgroep Ruimte & Mobiltieit geeft met dit document een onderbouwd pleidooi voor het uitbreiden van het grensoverschrijdend openbaar vervoer.

 A. Kansen door grensoverschrijdend openbaar vervoer

 Voor Nederlandse grensregio’s is er een enorm sociaaleconomisch potentieel aan de andere kant van de grens. Met het vervagen van de grenzen binnen de Europese Unie raken de grensregio’s economisch en sociaal steeds meer met elkaar vervlochten. Deze kansen liggen op het gebied van: 

  • Het benutten van grensoverschrijdend economisch potentieel (economische afzetmarkten)
  • Toegankelijkheid tot grensoverschrijdende arbeidsmarkt (denk aan grensregio’s met hoge werkloosheid)
  • Groei regionale toegankelijkheid tot grensoverschrijdende voorzieningen, zoals:
    • onderwijsinstellingen
    • winkelgebieden
    • gezondheidszorg
    • vliegvelden
  • Het bevorderen van toerisme en recreatie aan weerszijden van de grens
  • Verduurzaming van de regio (modal shift: minder autoverkeer)
  • Toerisme en recreatie in grensregio’s wordt bevorderd
  • Mobiliteit minder-validen en ouderen
  • Er ontstaan nieuwe OV aansluitingen voor vervoer tussen Nederlandse regio’s via het buitenland
  • Snelle toegang tot hoogwaardige OV-netwerken aan andere kant van de grens
  • (bestaande) OV-lijnen worden op incrementele wijze opgewaardeerd
  • Het ontsluiten van krimpregio’s aan weerszijde van de grens 

De ontwikkeling van grensoverschrijdend openbaar vervoer blijft echter ver achter bij deze potentiële ontwikkelingen. Hierdoor wordt het potentieel van grensregio’s niet maximaal benut.

Wij beschrijven in het volgende gedeelte van dit document een visie op hoe grensoverschrijdend openbaar vervoer idealiter wordt benaderd.

 

 B. Visie grensoverschrijdend openbaar vervoer 

Onze visie op grensoverschrijdend openbaar vervoer bestaat uit de volgende 4 thema’s:

  1. Inter-stedelijke ov-verbindingen versus regionale ov-verbindingen
  2. Sociaaleconomisch potentieel als onderdeel van onderzoeken haalbaarheid
  3. Bestuurlijke afstemming tussen grensregio’s
  4. Praktische afstemming tussen ov-systemen

 

Inter-stedelijk ov versus regionaal ov 

De verbetering van grensoverschrijdend openbaar vervoer dient op twee schaalniveaus te worden benaderd:

  • Verbinden van krachtige grensoverschrijdende stedelijke gebieden (inter-stedelijk)
  • Zorgen voor integratie binnen grensregio’s door betere bereikbaarheid (regionaal)

Het is belangrijk dit onderscheid te maken, omdat deze schaalniveaus ieder voorzien in een verschillende behoefte. Het is daarom belangrijk dat zij naast elkaar bestaan. Wij laten de HSL in deze visie buiten beschouwing. Hier leggen wij de twee verschillende niveaus uit:

 

Inter-stedelijk

Inter-stedelijke verbindingen zijn gericht op het verbinden van grootstedelijke regio’s. Dit heeft vooral een macro-economische inslag. Denk hierbij aan Arnhem/Nijmegen – Ruhrgebied, Groningen – Bremen en Eindhoven - Düsseldorf. Op dit moment is er vaak geen tussenweg tussen de hoge snelheidslijnen en lokale (stop)treinen. De totstandkoming van grensoverschrijdende intercitylijnen vult dit gat in. Deze verbindingen hebben als doel om de regio als geheel fysiek aan te sluiten aan het internationale economische netwerk. Ook bieden snelle en efficiënte treinverbindingen naar steden aan de overzijde van de grens toegang tot het hogesnelheidsnetwerk van die landen, dit versterkt de positie van de trein als alternatief voor vliegverkeer of autogebruik.

 

Regionaal

Naast een verbetering van inter-stedelijke connecties, zijn regionale (trein- of light rail)lijnen zeer waardevol voor de bereikbaarheid en Europese integratie van grensregio’s op een lager schaalniveau. Deze lijnen dragen bij om alle kansen genoemd in paragraaf A beter te benutten. Er ligt hier een duidelijk onderscheid met inter-stedelijk openbaar vervoer. Regionaal openbaar vervoer zorgt voor een betere ontsluiting binnen de grenstreken. Hierdoor groeit de mogelijkheid voor regio’s om kansen aan de overkant van de grens te benutten, en regionale belangen te dienen. Het gaat hierin bijvoorbeeld om het delen van primaire voorzieningen in krimpregio’s.

 

Sociaaleconomisch potentieel voor onderzoeken haalbaarheid

Bij de haalbaarheid van de totstandkoming van grensoverschrijdende ov-verbindingen wordt te vaak plat naar financiële kosten en baten gekeken. Dit geeft vaak een eenzijdig en incompleet beeld van de haalbaarheid van casussen. In plaats van kijken naar de huidige vervoerspotentie, moeten juist de maatschappelijke baten centraal staan.  Bij het onderzoeken van de haalbaarheid van grensoverschrijdende verbindingen dient de nadruk te worden gelegd op het sociaaleconomisch potentieel van de verbinding. De volgende vragen kunnen worden gesteld:

  • welke kansen en baten (uit paragraaf A) worden benut bij de totstandkoming van verbindingen?
  • welke potentiële ontwikkelingen lopen we mis door het gebrek aan spoorverbindingen?

Bestuurlijke afstemming tussen grensregio’s

Op dit moment lukt het ambitieuze regio’s niet altijd om elkaar effectief te vinden. Er is vaak onduidelijkheid over de ideale gesprekspartners en geschikte bestuurslagen. Het is belangrijk dat internationaal de juiste bestuurslagen efficiënt en effectief met elkaar in contact komen.

Wij adviseren het opzetten van platforms waarin tussen bestuurslagen samengewerkt wordt om de afstemming rondom internationaal OV te versnellen.

Praktische afstemming tussen ov-systemen

Het is belangrijk dat er een praktische afstemming plaatsvindt tussen grensoverschrijdende ov-systemen:

  • Maak het reserveren, boeken en betalen voor grensoverschrijdende tickets eenvoudiger
  • Verbeter de informatievoorziening en het gebruiksgemak van internationale OV verbindingen
  • Laat dienstregelingen beter aansluiten op grensoverschrijdend OV
  • Moedig vliegmaatschappijen en reisorganisaties aan om de trein meer als alternatief aan te bieden, bijvoorbeeld in reisplanners en op boekingssites met internationale ticket verkoop.
  • Verminder de BTW op internationale treintickets (of verhoog de BTW op vliegtickets), zodat internationaal treinreizen niet langer benadeeld wordt ten opzichte van het vliegverkeer.


Het verbeteren van het gebruiksgemak en de praktische afstemming tussen OV-systemen vergroten de toegankelijkheid van het OV. Om deze maatregelen te kunnen nemen is de hiervoor genoemde effectieve afstemming met grensoverschrijdende bestuurslagen noodzakelijk.

 C. Oproep

  • Wij vragen u deze visie over te nemen en uit te dragen in partijprogramma’s, ambitiedocumenten en andere relevante uitingen die de principes uit deze visie verder helpen. 
  • Initieer met deze visie als uitgangspunt onderzoeken naar inter-stedelijke en regionale treinverbindingen. Daarbij nadrukkelijk rekening houdend met de kansen en baten zoals genoemd in paragraaf A. Denk hierbij aan:
    • de haalbaarheid van het activeren van slapende lijnen;
    • het intensiveren van bestaande lijnen; 
  • We willen dat het Rijk actief bijdraagt aan de realisatie van grensoverschrijdende spoorverbindingen. 
  • We willen dat de EU, het Rijk, provincies en gemeenten ieder hun verantwoordelijkheid nemen om de totstandkoming en verbetering van grensoverschrijdend openbaar vervoer in de geest van deze visie mogelijk te maken.

  

Voor toelichting, neem contact op met:

Carl Dirks (c.h.g.dirks@gmail.com; +31621479296)

Freek Willems (freekwillems87@gmail.com; +31619199374)