Blogpost

Rechtspraak is niet alleen van juristen

Nederland is een goed functionerende democratie. Toch zien we dat veel burgers zich afzijdig houden van politieke en rechterlijke besluitvorming, en het nemen van beslissingen overlaten aan professionals zoals politici of rechters. Er zijn verschillende manieren te bedenken, op lokaal en nationaal niveau, om burgers te betrekken bij het nemen van beslissingen die de maatschappij aan gaan. Een van die manieren is het toelaten van leken tot de rechtspraak. Hieraan kan op verschillende manieren Invulling worden gegeven. Juryrechtspraak past misschien niet zo goed bij de Nederlandse professionele rechtscultuur, maar een gemengd panel dat bestaat uit professionele en niet-professionele rechters brengt verschillende voordelen met zich mee in het licht van democratie en legitimiteit van de rechtspraak. Een ‘leek’ hoeft niet per se een willekeurig uitverkoren burger te zijn, maar kan bijvoorbeeld een niet-juridische deskundige zijn: een psycholoog of een filosoof. Inzichten vanuit andere disciplines kunnen zorgen voor een toegankelijkere rechtspraak.

Lekenrechtspraak is een uitstekend middel om burgers bij de rechtspraak te betrekken. Door leken mee te laten beslissen in rechtszaken wordt de kloof tussen burger en rechtspraak kleiner. Burgers verkrijgen inzicht in hoe het rechtssysteem werkt en hoe rechters tot hun beslissingen komen. Bovendien zullen zij aan hun vrienden en familie over hun ervaringen in de rechtszaal vertellen, waardoor deze kennis verspreid wordt en er binnen de samenleving wordt gesproken over de onafhankelijke rechtspraak, dat naast het bestuur en de wetgever een van de belangrijkste pijlers is waarop onze rechtsstaat is gestoeld.

Daarnaast zullen rechters, doordat zij gedwongen worden samen te werken met niet-juristen, vaker af moeten stappen van complexe juridische bewoordingen om begrippen duidelijk te maken voor de niet-juristen. Vonnissen zullen zo begrijpelijk en leesbaar worden voor een groter publiek. Als men begrijpt hoe een (leken)rechter tot het oordeel is gekomen en de motivatie kan volgen, is men eerder geneigd de rechter te vertrouwen dan wanneer de motivatie achter een beslissing bestaat uit juridische begrippen die in het reguliere spraakgebruik niet voorkomen.

“Rechtspraak is niet iets democratisch, dat moeten mensen doen die ervoor gestudeerd hebben”, is een veel gehoord bezwaar van tegenstanders van lekenrechtspraak. Zij vergeten echter dat een vorm van lekenrechtspraak in Nederland reeds aanwezig is, namelijk deskundigenrechtspraak. Zo kennen we de Penitentiaire Kamer bij het Hof van Arnhem, waar drie rechters samen met twee gedragsdeskundigen (een psycholoog of psychiater) beslissen over de verlening van TBS en het al dan niet plaatsen van iemand in een instelling. Ook kennen we de Ondernemingskamer in Amsterdam, waarin drie rechters samen met twee economen beslissen in ondernemingsrechtelijke zaken. Deze uitspraken worden bovendien ervaren als zeer goed. Waarom laten we deskundigen uit andere disciplines dan het recht dan niet ook meebeslissen in ‘gewone’ zaken?

Democratie is meer dan eens in de vier jaar naar de stembus gaan. Naast het formele democratiebegrip (dat ziet op verkiezingen en de wijze waarop mensen worden verkozen) is er ook het deliberatieve democratiebegrip, dat teruggaat tot het oude Athene. In een deliberatieve democratie staan collectieve beraadslaging, brede participatie, besluitvorming en argumentatie centraal. Lekenrechtspraak sluit hier mooi bij aan: het kan leiden tot heldere, begrijpelijke argumentatie, brede participatie van burgers en het leert niet-juristen te beraadslagen, motiveren en argumenteren.

Kortom, er hoeft niet per se iets drastisch mis te zijn met onze rechtspraak voordat we gaan nadenken over vernieuwende ideeën. De rechtspraak in Nederland is goed, maar dit betekent niet dat er geen ruimte is voor verbetering of vernieuwend onderzoek. Het laatste onderzoek naar eventuele invoering van lekenrechtspraak in Nederland stamt uit 2006. Na dit onderzoek is de politieke discussie over lekenrechtspraak volledig gedoofd. Inmiddels zijn de maatschappij en de rechtspraak veranderd. Wordt het daarom niet eens tijd voor een nieuw onderzoek? Het is niet realistisch om van de ene op de andere dag willekeurige burgers toe te laten tot de rechterlijke macht. Het opzetten van een onderzoek waarbij gemengde panels van rechters en niet-juristen samen beslissen is echter eenvoudig. De evaluatie van deze resultaten kunnen nieuwe inzichten bieden voor verbetering en versterking van ons huidige rechtssysteem. Onze democratie is immers nooit af.

Daphnie Ploegstra is portefeuillehouder Justitie van de Jonge Democraten



Submit to FacebookSubmit to Google BookmarksSubmit to Twitter

JD Blog

Euro-Arab Seminar

Zojuist is de tweede editie van het door de Jonge Democraten georganiseerde Euro-Arab Seminar van start gegaan. 30 jongeren uit vijf Europese en vijf Arabische landen zijn de komende vier dagen sa...

Lees meer...

maandag 05 december 20:00
Sinterklaas Spelletjesavond - Utrecht
dinsdag 06 december 20:00
Discussieavond: Vleestaks - Amsterdam
woensdag 07 december 19:30
Vuurwerk - Rotterdam
woensdag 07 december 19:30
Begrotings-AAV - Arnhem-Nijmegen
woensdag 07 december 20:00
JDL Extra AAV - Limburg
woensdag 07 december 20:00
Betaalbaarheid van zorg - Arnhem-Nijmegen
woensdag 07 december 20:00
JD Brabant: Sinterklaas - Brabant
zaterdag 10 december 12:30
Afdelingscongres Brabant - Brabant

» Bekijk volledige kalender

Vul hieronder je emailadres in om een link te krijgen waarmee je je aan kunt melden voor de nieuwsbrieven van de Jonge Democraten en waarmee je je abonnementen kunt wijzigen.

» Bekijk eerdere nieuwsbrieven

Twitter

Jonge Democraten Online

FacebookLinkedInTwitterYouTube

© 2016 Jonge Democraten