Blogpost

De feiten over de Sleepnetwet en het referendum

Waar gaat het referendum over?
Op 11 juli 2017 heeft de Eerste Kamer ingestemd met de herziening van de Wet op Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten. Een update van de wet, die uit 2002 stamt, is hard nodig. Echter, deze nieuwe wet stelt de AIVD in staat om, in plaats van gericht op verdachte individuen, ongericht grote informatiestromen af te tappen, op zoek naar verdachte informatie.  Met dit referendum vragen wij Nederland zich uit te spreken over de wet om met nieuwe input een nieuwe behandeling in het parlement af te dwingen.

Waarom is deze wet discutabel?
Er worden vooral grote vraagtekens geplaatst bij wat ‘onderzoeksopdrachtgerichte interceptie’ wordt genoemd. Volgens velen is dat een lege term, en is het niet duidelijk wanneer de bevoegdheden van de inlichtingendiensten mogen worden ingezet. In de praktijk betreft het het op grote schaal verzamelen van informatie omtrent een specifieke onderzoeksopdracht, maar de toedracht van een dergelijke opdracht en welke gegevens precies verzameld mogen worden, blijft onduidelijk. De toezichthouder van de CTIVD (Commissie van Toezicht op Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten) geeft bijvoorbeeld aan dat de wet niet specifiek genoeg is. Het is niet duidelijk hoe ver de inlichtingendiensten precies kunnen gaan. In principe biedt de wet de mogelijkheid aan de inlichtingendiensten om, naast het gericht  aftappen van individuen, nu ook op grote schaal informatie binnen te halen die niet per se van verdachte personen is. Dat betekent niet alleen dat ieders gevoelige informatie plotseling beschikbaar wordt; ook de hooiberg van informatie waarin gezocht wordt naar de ene verdachte speld, wordt steeds verder vergroot. Naast de CTIVD, heeft ook de Raad van State zorgen geuit over de grootschalige gegevensverzameling (Big Data). Door de lange bewaartermijn van drie jaar voor brede interceptie-informatie twijfelt de Raad of de wet voldoet aan vereisten in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

De Raad van State heeft zeer kritisch op de wet gereflecteerd. De Raad plaatste vooral nog meer vraagtekens bij het stelsel van toezicht, waaraan een TIB (Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden) zal worden toegevoegd. De opzet van deze TIB is volgens de Raad van State nog niet duidelijk, en zal waarschijnlijk tekortschieten in controle voorafgaand aan de gegevensverzameling. De minister kan een bindend advies van de TIB namelijk niet naast zich neerleggen, waardoor de ministeriële verantwoordelijkheid in het geding komt. De TIB opereert met behoorlijk absolute macht, maar is geen democratisch gekozen orgaan. Hoewel in de officiële FAQ rondom de wetswijziging wordt gesteld dat de TIB voldoet aan alle eisen van de Raad van State en dat het advies van de Raad daarom verder als een steuntje in de rug  gezien wordt, heeft de Raad van State de dag voorafgaand aan publicatie van deze FAQ nog een persbericht gepubliceerd waarin ze twijfelt aan of de opzet van de TIB goed geregeld is.

Welke voorbeelden van gegevensverzameling zijn denkbaar?
In uitgelekte documenten heeft minister Plasterk geïnformeerd naar het op grote schaal aftappen van chatapps, waarbij de gebruikers van de chatapps volledig te herleiden zijn. In het uitgelekte document vraagt Plasterk aan providers naar de mogelijkheden en kosten van het, bijvoorbeeld, aftappen van alle inwoners van een stad van 400.000 mensen die gebruik maken van een bepaalde chatapp. Ook geeft de minister voorbeelden van het op grote schaal aftappen van wifi-hotspots, en het aftappen van al het telefoonverkeer tussen een stad en een bepaald land. Hierbij denk je natuurlijk al snel aan Syrië, maar de wet maakt het ook mogelijk om controle uit te voeren naar alle andere mogelijke landen ter wereld. Een tap zou volgens de documenten tot wel twaalf maanden kunnen blijven staan.

Hoe komen inlichtingendiensten aan versleutelde informatie?
In de herziening van de wet staat dat bedrijven moeten meewerken aan het ontsleutelen van data. Dit betekent dat niet alleen de overheid, maar ook particuliere bedrijven zich gaan bezighouden met het verwerken van persoonsgegevens.

Waar komt de naam ‘sleepnetwet’ vandaan?
Bij een sleepnet moet je denken aan een gigantisch net waarmee je zoveel mogelijk kleine visjes probeert te vangen, in de hoop dat er wat goede vissen bij zitten voor de verkoop. Hetzelfde gebeurt in feite in deze wet: er worden gigantische hoeveelheden informatie verwerkt, in de hoop dat een aantal criminelen gestopt kunnen worden.

Waarom willen wij een adviserend referendum?
Bij de sleepnetwet is sprake van grote uitbereiding van de bevoegdheid van de overheid. Bij dergelijke uitbreiding van bevoegdheden is het niet minder dan logisch dat Nederland de kans krijgt zich uit te spreken over hoeveel macht zij bereid zijn de overheid te geven. Uit de vele debatten die over de wet zijn gevoerd kan worden afgeleid dat er een sterke vertrouwensband bestaat tussen de Eerste en Tweede Kamer en de AIVD. Dat is natuurlijk fijn, maar het is verre van vanzelfsprekend dat de rest van Nederland eenzelfde vertrouwen heeft in de inlichtingendiensten.

Welke argumenten tegen de sleepnetwet zijn er?

  • De privacy komt door deze wetswijziging in het geding
    Hoewel vaak een tegenstelling tussen privacy en veiligheid geschetst wordt, kan deze tegenstelling ook strijdig zijn met zichzelf. Een wereld zonder privacy is namelijk ook onveilig. Door het grootschalig aftappen en opslaan van dataverkeer door middel van een sleepnet zullen ook de gesprekken en gegevens van veel onschuldige mensen verzameld worden. De Raad van State geeft aan dat, door de lange tijd dat de redelijk arbitrair verzamelde informatie bewaard mag worden, de wetswijziging strijdig is met de vastliggende privacygronden in het EVRM (artikel 8), de Nederlandse Grondwet (artikel 10) en het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (artikel 17). Op grote schaal aftappen is iets dat zwaar getoetst moet worden aan proportionaliteit. Als dit stelselmatig plaatsvindt, is het ook strijdig met de jurisprudentie van het Europees Hof van de Rechten van de Mens, en deze wet voorziet er niet in dat dat uitgesloten wordt.
  • Het nut van het tappen van (meta)data is niet aangetoond
    Een bekend voorbeeld hiervan is de zaak rondom Keith Alexander, de directeur van de NSA. Alexander gaf aan dat de NSA een groot aantal aanslagen heeft voorkomen, maar kon niet aantonen welke rol (meta)data hierin heeft gespeeld. Dit is, vanwege de vertrouwelijkheid van informatie, echter ook slecht te controleren.
  • Veel inhoudelijke experts hebben grote vraagtekens bij de wet
    Van de CTIVD en de Raad van State, juristen in het informatierecht en ICT-specialisten: inhoudelijk experts op dit onderwerp zijn op zeer grote schaal tegenstander van deze wetswijziging. Het is schokkend om te zien in hoeverre deze experts genegeerd worden.

Wat wil de JD?

  • Duidelijk geformuleerde kaders voor in welke gevallen de bevoegdheden ingezet mogen worden.
  • Het verkorten van de bewaartermijn van gegevens.
  • Toetsing door de rechter voorafgaand aan inzet bevoegdheden.

Bronvermelding

https://www.raadvanstate.nl/pers/persberichten/tekst-persbericht.html?id=993
https://www.eerstekamer.nl/nieuws/20170712/wet_op_de_inlichtingen_en
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2016/10/28/vragen-antwoorden-nieuwe-wet-op-de-inlichtingen-en-veiligheidsdiensten
https://nos.nl/artikel/2100411-plasterk-denkt-na-over-aftappen-chat-apps-en-wifi-hotspots.html

Door:
Wimer Heemskerk (portefeuillehouder Democratie & Openbaar Bestuur)
Ingrid Weerts (portefeuillehouder Digitale Zaken)
Maarten Veld (portefeuillehouder Justitie)
Marnix van Korlaar (portefeuillehouder Defensie & Internationale Veiligheid)


 

 

Submit to FacebookSubmit to Google BookmarksSubmit to Twitter

JD Blog

[Vlog] Op het Lymec Congres in Sofia

De Jonge Democraten zijn op het congres van LYMEC (de koepelorganisatie van Europese, liberale politieke jongerenorganisaties) geweest. In deze vlog kun je zien wat ze daar zoal voor elkaar hebben ...

Lees meer...

maandag 23 oktober 19:45
In discussie over het onderwijscurriculum met de werkgroep onderwijs - Arnhem-Nijmegen
maandag 23 oktober 20:00
Palmolie: vet slim of oliedom - Utrecht
dinsdag 24 oktober 19:30
Meer over AntiFa - Leiden-Haaglanden
dinsdag 24 oktober 20:00
Nederland in de VN Veiligheidsraad - Amsterdam
dinsdag 24 oktober 20:00
Politieke Wereldkeuken: Colombia - Groningen
woensdag 25 oktober 20:00
D66 & JD: Kandidatendebat - Rotterdam
woensdag 25 oktober 20:00
Verenigingsavond: Lasergamen - Brabant
donderdag 26 oktober 22:00
Debattraining D-loquentia Groningen - Groningen

» Bekijk volledige kalender

Vul hieronder je emailadres in om een link te krijgen waarmee je je aan kunt melden voor de nieuwsbrieven van de Jonge Democraten en waarmee je je abonnementen kunt wijzigen.

» Bekijk eerdere nieuwsbrieven

Twitter

Jonge Democraten Online

FacebookLinkedInTwitterYouTube

© 2017 Jonge Democraten