.Jonge werknemers hebben geen enkel vertrouwen in ons pensioenstelsel. 83,4 procent van de jonge werknemers denkt dat zijn pensioenfonds later te weinig geld voor hem in kas heeft, zo blijkt uit cijfers van tv-programma ‘Debat op 2’. Het gebrek aan vertrouwen is geen verrassing: werknemers hebben geen enkel zicht op wat er met hun pensioenpremie gebeurt. Het gebrek aan vertrouwen bedreigt het voortbestaan van ons pensioenstelsel. De enige manier om dit te herstellen is het invoeren van individuele pensioenrekeningen.

Voor een individu is het vrijwel onmogelijk om te snappen wat de waarde van zijn pensioen is. Als iemand al zelf iets kan berekenen, dan blijkt dat bij een tegen- of meevaller de verdeelregels binnen het collectieve fonds worden aangepast.

Zo besloot in 2008 minister Donner bij het uitbreken van de crisis dat de wettelijke hersteltermijn voor pensioenfondsen van drie jaar best kon worden opgerekt tot vijf jaar. En afgelopen maand besloot De Nederlandsche Bank dat fondsen plots toch met een hogere rente mogen gaan rekenen en dat zij voorlopig niet meer dan zeven procent hoefden te korten, hoe slecht zij er ook voor staan. Deze week debatteert de Tweede Kamer weer over de pensioenproblemen. De inzet van verschillende partijen: als er gekort moet worden volgens de huidige regels, dan moeten die regels maar aangepast.

Het schatten van een pensioen, dat over twintig jaar wordt uitgekeerd, is al bijna onmogelijk door de onvoorspelbaarheid van financiële markten en de inflatie. Maar als wetten geen wetten blijken te zijn, kunnen we wel helemaal inpakken. Het Uniform Pensioen Overzicht wordt dan een waardeloos stuk papier. Geen wonder dat niemand het leest.

Er is maar één uitweg die leidt tot interesse van de deelnemer: individuele pensioenrekeningen. Voor alle deelnemers van het pensioenfonds wordt een rekening bijgehouden waarop het individueel opgebouwde pensioenvermogen staat geregistreerd. Elk jaar krijgt elke deelnemer een overzicht met de door hemzelf en door de werkgever ingelegde premies, de afgetrokken kosten voor administratie, risicodekkingen, het gemaakte rendement, een beginsaldo en een eindsaldo. Eventueel kan het pensioenfonds als aanvullende dienst opnemen hoe hoog de pensioenuitkering naar verwachting wordt als de deelnemer op een bepaalde leeftijd met pensioen gaat, maar daarbij wordt netjes vermeld dat niets zeker is uiteraard.

Een individuele pensioenrekening zal een einde maken aan oneindige discussies over wel of niet betaalde premies, te hoge of te lage rekenrentes, grepen uit de kas. Alles is in een oogopslag duidelijk.

Het individueel bijhouden van het pensioenvermogen staat bovendien helemaal niet op gespannen voet met solidariteit en collectiviteit. Solidariteit blijkt steeds weer een subjectief begrip. Zo stemde de Eerste Kamer over toelating van gepensioneerden in het pensioenfondsbestuur, want vakbonden zijn formeel de belangenbehartigers van alleen de werknemers, niet van gepensioneerden. Maar die vakbonden en gepensioneerden tonen weinig solidariteit met jongeren.

Solidariteit in een stelsel met individuele pensioenrekeningen blijft bestaan, maar het wordt wel inzichtelijker. Het sterfterisico wordt gedeeld: het tekort van een langlevende wordt door het geld van de vroeg gestorvenen aangevuld. Ook op het beleggingsrisico kan solidariteit worden toegepast. Jongere deelnemers kunnen een groter deel van het risico dragen, zodat ouderen gespaard blijven bij tegenvallers. Hier moet dan tegenover staan dat jongeren een groter deel ontvangen als er hoge rendementen worden gemaakt. Overige gewenste solidariteit wordt via de wetgevers vastgelegd bij de AOW en niet meer door de onrepresentatieve en ondemocratisch verkozen sociale partners en straks ook ouderenbonden.

Wat is er tegen individuele pensioenrekeningen? Het trieste antwoord is dat de sociale partners bang zijn hun baantjes en macht in de pensioenfondsbesturen te verliezen. Wanneer er geen anonieme collectieve pot geld is, wordt de functie van het pensioenfondsbestuur overbodig. Het pensioenfonds was altijd een handige pot geld waarmee aan de cao-tafel gesjoemeld kon worden. Zoals de premieholidays in de jaren negentig: de sociale partners wilden aan de cao-tafel meer loon uitkeren, maar het geld was even op. Gelukkig zaten er nog wat ‘sociale partnervrienden’ in het pensioenfondsbestuur die wel wat miljarden over hadden. Dat was met individuele rekeningen nooit gelukt.

Ilja Boelaars, promovendus University of Chicago, voormalig bestuurslid Jonge Democraten en mede-initiatiefnemer PensioenOpStand

Nikie van Thiel, voorzitter Jonge Democraten

Bram Dirkx, voorzitter JOVD

Rick Jonker, voorzitter Jonge Socialisten

Jojanneke Vanderveen, voorzitter Dwars

Martin Pikaart, wiskundige en voorzitter van het Alternatief voor Vakbond. Hij schreef De Pensioenmythe

Dit artikel verscheen op 2 februari 2012 op de opiniepagina van NRC Handelsblad